Wojny Rzeczypospolitej z Turcją

 1. Pojęcia:

• haracz

2. Daty:

• 1673 - bitwa pod Chocimiem
• 1672 - zdobycie przez Turków Kamieńca Podolskiego
• 1683 - bitwa pod Wiedniem

3. Przyczyny wojen:

• najazdy Kozaków na Turcję
• najazdy Tatarów na Polskę
• Dążenie Turcji do zajęcia Ukrainy

4. Przebieg wojen

• krótka wojna na początku XVII wieku, nierozstrzygnięta
• atak Turcji w 1672, zajęcie Podola, Rzeczpospolita w traktacie buczackim zobowiązała się do płacenia haraczu
• rok później Polska kontratakuje, zwycięstwo pod Chocimiem, koniec haraczu
• w 1683 roku Turcja zaatakowała Austrię, która zaapelowała o pomoc
• król Jan III Sobieski zdecydował się pomocy udzielić, pokonał Turków pod Wiedniem
• Polska odzyskała Podole

Sobieski wjeżdża do Wiednia

Stalinizm w Polsce

 1. Pojęcia:

• stalinizm
• indoktrynacja
• propaganda
• wróg ludu
• ZMP
• kolektywizacja
• socrealizm

2. Data:

• 1952 - uchwalenie konstytucji PRL

Masy wkraczają do polityki

 1. Pojęcia:

• socjalizm
• nacjonalizm
• monarchia konstytucyjna
• sufrażystki

2. Podstawowe elementy demokratyzujące społeczeństwo końca XIX wieku:

3. Nowe ideologie:

• socjalizm
• najważniejsi przedstawiciele: Marks, Engels
• przeciwnicy gospodarki rynkowej (kapitalizmu)
• uważali się za przedstawicieli robotników (szczególnie tych najuboższych: proletariatu)
• dążyli do upaństwowienia przedsiębiorstw lub przejęcia przynajmniej częściowej kontroli nad nimi przez pracujących tam robotników
• w wersji ostatecznej (nazywanej komunizmem) całkowicie miała zniknąć własność prywatna
• żądali zmniejszenia godzin pracy
• ich symbolem stały się czerwone sztandary
• nacjonalizm
• naród najważniejszą wartością
• odrzucali walkę klas proponowaną przez socjalizm na rzecz solidarnej współpracy różnych grup społecznych
• uważali, że każdy naród powinien mieć własne państwo, możliwie jednolite narodowe

Zamieszki na Haymarket Square w Chicago, które pochłonęły 11 ofiar, po nich 1 V ogłoszono świętem robotniczym

Różne koncepcje walki z władzą komunistyczną

 1. Pojęcia:

• WiN
• Radio Wolna Europa
• Żołnierze wyklęci

2. Formy oporu Polaków wobec władz komunistycznych:

• walka zbrojna
• oddziały partyzanckie podporządkowane WiN
• oddziały partyzanckie Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (które wchłonęło Narodowe Siły Zbrojne
• działalność konspiracyjna
• wywiad
• gromadzenie broni przed przewidywanym powstaniem antykomunistycznym
• Kościół katolicki: postawa kompromisowa
• Polacy na emigracji:
• działalność kulturalna, podtrzymująca polskie tradycje
• rozgłośnie radiowe nadające na teren kraju (Wolna Europa, Głos Ameryki)

Narodziny kultury masowej. Przemiany obyczajowe.

 1. Pojęcia:

• piękna epoka
• kinematograf
• kultura masowa
• impresjonizm
• secesja

2. Daty:

• 1896 - pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie

3. Skąd nazwa "piękna epoka"?

• bardzo długi okres pokoju w Europie (około 40 lat)
• coraz dłuższa średnia życia
• rozwój higieny
• wynalezienie szczepionek
• pojawienie się turystyki
• rozwój zorganizowanego sportu
• pojawienie się kina
• początki konsumpcjonizmu
• rozwój sztuki (impresjonizm, akademizm, secesja)

Secesja:

Impresjonizm:

Kryzys Rzeczypospolitej w połowie XVII wieku

 1. Pojęcia:

• rokosz
• złota wolność szlachecka
• liberum veto

2. Przejawy kryzysu:

• zubożenie kraju wynikające ze zniszczeń wojennych, rabunków i załamania się handlu wiślanego
• bunty szlacheckie (najsłynniejszym był rokosz Lubomirskiego)
• zrywanie sejmów przez liberum veto
• konflikty wewnętrzne (magnaci walczyli między sobą (na przykład Sapiehowie i Radziwiłłowie) lub z królem (na przykład przeciw Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu)

Wojny Rzeczypospolitej ze Szwecją

 1. Pojęcia:

• potop
• hetman

2. Daty:

• 1655 - początek potopu szwedzkiego
• 1660 - pokój w Oliwie (koniec potopu)

3. Przyczyny wojen ze Szwecją:

• konflikt o koronę Szwecji między polskimi i szwedzkimi przedstawicielami dynastii Wazów
• spór o Inflanty

4. Przebieg wojen

• w początkach XVII wieku pomimo polsko-litewskich sukcesów (bitwa pod Kircholmem) Rzeczpospolita utraciła większość Inflant
• w latach dwudziestych XVII wieku Polska utraciła też Pomorze Gdańskie, ale po kilku latach je odzyskała
• Potop 
• w 1655 roku korzystając z polskich klęsk w wojnie z Kozakami i Rosją, Szwecja zaatakowała nas ponownie
• w ciągu kilku miesięcy Szwedzi zajęli połowę Rzeczpospolitej, dokonując ogromnych zniszczeń
• skuteczny opór Jasnej Góry i szwedzkie okrucieństwa wywołały coraz silniejszy polski opór, na czele którego stanął hetman Stefan Czarniecki
• w 1660 podpisaliśmy pokój, Szwedzi wycofali się z Polski i Litwy ale zatrzymali Inflanty

Gustaw II Adolf, Lew Północy

Armia szwedzka